Hiệp hội Giáo sư Đại học Hoa Kỳ (American Association of University Professors – AAUP) cùng một số chuyên gia nhập cư đã đệ đơn kiện các cơ quan liên bang, bao gồm Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ (U.S. Department of Homeland Security) và Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (U.S. Department of State), liên quan đến tính hợp pháp của chương trình Gold Card do Tổng thống Donald Trump đề xuất.
Trong đơn kiện nộp lên Tòa án Liên bang Khu vực Đặc khu Columbia (U.S. District Court for the District of Columbia) vào ngày 3/2, nguyên đơn cho rằng loại thị thực mới này ưu tiên yếu tố tài chính thay vì năng lực chuyên môn, gây bất lợi cho các ứng viên đủ điều kiện và ảnh hưởng tiêu cực đến cộng đồng học thuật tại Hoa Kỳ.
Ông Steven Reingold, luật sư thuộc hãng Saul Ewing, nhận định:
Tôi cho rằng những người làm việc trong lĩnh vực EB-5 không hề bất ngờ trước việc xuất hiện các vụ kiện thách thức cách thức Chương trình Gold Card được xây dựng cũng như các bước triển khai ban đầu của chính quyền mà không thông qua quy trình lập pháp đầy đủ.
Trong khi đó, ông Robert Cornish, thuộc Văn phòng Luật Robert V. Cornish Jr., cho biết:
Đây có thể chỉ là vụ kiện đầu tiên trong số nhiều vụ kiện khác liên quan đến Chương trình Gold Card và mức độ tuân thủ của chương trình này đối với các luật và quy định liên bang, đặc biệt là các yêu cầu giám sát về an ninh.
Theo đề xuất, Chương trình Gold Card của Tổng thống Trump cho phép công dân nước ngoài nhập cảnh Hoa Kỳ theo diện EB-1 và EB-2 nếu thực hiện đóng góp tài chính đáng kể, 1 triệu USD đối với cá nhân và 2 triệu USD đối với doanh nghiệp nhằm mục đích xin thường trú nhân.
Hiện vẫn còn nhiều câu hỏi đặt ra về việc quy trình Gold Card sẽ bổ trợ hay làm gián đoạn cấu trúc đầu tư định cư EB-5 hiện hành.
Vì sao chương trình Gold Card có thể bị coi là bất hợp pháp?
Đơn kiện được nộp thay mặt cho Hiệp hội Giáo sư Đại học Hoa Kỳ, các nhà nghiên cứu gồm Rodrigo Cerna-Chavez, William Daniel Moscoso-Barrera, Yu-Ting Tsai, Aldo S. Estrada-Montaño, Ma. Elena Hernández Cepeda và Richmond Djorgbenoo; cùng với tổ chức phi chính phủ Democracy Defenders Fund, hãng luật Colombo & Hurd và tổ chức luật công ích Public Citizen Litigation Group.
Lập Luận: Ưu Tiên Tiền Bạc Thay Vì Tiêu Chuẩn Pháp Luật
Nguyên đơn cho rằng chương trình Gold Card cho phép những người có khả năng chi trả lệ phí cao được ưu tiên xét duyệt so với các ứng viên nộp hồ sơ theo diện EB-1 hoặc EB-2 dựa trên năng lực chuyên môn.
Theo họ, việc này làm suy yếu nguyên tắc xét duyệt dựa trên năng lực (merit-based system) vốn là nền tảng của hệ thống thị thực lao động trình độ cao tại Hoa Kỳ.
Chủ tịch AAUP, ông Todd Wolfson, tuyên bố:
Gold Card chương trình ưu tiên người giàu, là một phần trong xu hướng tấn công rộng hơn vào người nhập cư, nghiên cứu và giáo dục đại học. Đây là chương trình trái luật và gây tổn hại trực tiếp đến hội viên của chúng tôi cũng như lợi ích công chúng.”
Nguy Cơ Làm Gia Tăng Thời Gian Chờ Của Diện EB-1 Và EB-2
Theo bà Sarah Wilson, luật sư liên bang thuộc hãng Colombo & Hurd:
Chương trình Gold Card tìm cách vượt qua hệ thống luật định hiện hành bằng cách coi sự giàu có như một sự thay thế cho điều kiện pháp lý theo luật.
Bà cho rằng khi số lượng visa bị giới hạn và tồn đọng, việc tạo ra một làn ưu tiên trả phí cao sẽ đẩy các ứng viên đủ điều kiện hợp pháp lùi xa hơn trong hàng chờ.
Nói cách khác, nếu Gold Card được xử lý trong cùng hệ thống phân bổ visa EB-1 và EB-2 nhưng lại có cơ chế ưu tiên tài chính, thì điều này có thể làm thay đổi thứ tự ưu tiên đã được Quốc hội thiết lập.
Lập Luận Hiến Pháp: Vượt Quá Thẩm Quyền Của Quốc Hội
Liên minh Nhà đầu tư Nhập cư Hoa Kỳ (American Immigrant Investor Alliance – AIIA) cũng lên tiếng ủng hộ vụ kiện.
Chủ tịch AIIA, ông Ishaan Khanna, cho rằng chương trình Gold Card là một sự “lách luật” đối với quyền lập pháp của Quốc hội trong lĩnh vực di trú.
Theo ông:
Đơn kiện đã chỉ ra đúng vấn đề: Gold Card cho phép đương đơn bỏ qua các yêu cầu và cơ chế bảo đảm mà Quốc hội đã thiết lập cho diện đầu tư định cư EB-5.
Khanna nhấn mạnh rằng khung pháp lý EB-5 đã được Quốc hội ban hành thành luật với các tiêu chuẩn rõ ràng về:
- Tạo việc làm
- Giám sát dự án
- Tuân thủ Regional Center
- Kiểm tra nguồn tiền
Trong khi đó, Gold Card bị cho là một cơ chế phi luật định, thiếu các biện pháp đảm bảo tính minh bạch và toàn vẹn của hệ thống đầu tư định cư.
Vấn Đề Pháp Lý Cốt Lõi
Tranh cãi xoay quanh ba điểm chính:
- Thẩm quyền hành pháp: Liệu chính quyền có thể tạo ra một cơ chế định cư mới mà không cần Quốc hội thông qua?
- Xung đột với hệ thống visa hiện hành: Gold Card có làm thay đổi cấu trúc EB-1, EB-2 hoặc EB-5 không?
- Nguyên tắc bình đẳng pháp lý: Việc ưu tiên tài chính có vi phạm nguyên tắc xét duyệt dựa trên tiêu chí luật định?
Tác Động Tiềm Ẩn Đến EB-5
Mặc dù Gold Card được mô tả là cơ chế riêng biệt, nhưng nếu được triển khai song song với EB-5 mà không qua sửa đổi luật, nó có thể:
- Làm xáo trộn hệ thống visa đầu tư hiện tại
- Tạo tiền lệ cho cơ chế định cư trả phí không thông qua Quốc hội
- Gây bất ổn cho nhà đầu tư đang cân nhắc EB-5
Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, chương trình EB-5 vẫn được vận hành theo khung pháp lý của Đạo luật Cải cách và Liêm chính năm 2022 (RIA) và không có thay đổi chính thức nào về cấu trúc chương trình.
Luật Sư EB-5 Phản Ứng Trước Vụ Kiện Chương Trình Gold Card
Các luật sư chuyên về EB-5 và tố tụng liên bang cho rằng nguyên đơn trước tiên phải chứng minh được legal standing thì vụ kiện mới có cơ sở tiếp tục.
Tranh luận về standing, ông Brad Banias, hãng Banias Law, đặt vấn đề:
Câu hỏi lớn nhất là liệu tòa án có đồng ý rằng các nguyên đơn có thể chứng minh họ bị thiệt hại trực tiếp bởi chương trình Gold Card hay không.
Theo ông, nếu lập luận của nguyên đơn là Gold Card làm tăng cạnh tranh trong diện EB-1/EB-2, thì cần phải chứng minh mối liên hệ cụ thể. Ví dụ, làm sao đương đơn Gold Card từ Trung Quốc lại ảnh hưởng trực tiếp đến người nộp hồ sơ EB-1A từ Colombia, trong khi việc phân bổ visa còn phụ thuộc vào hạn ngạch theo từng quốc gia được thể hiện trong Visa Bulletin?
Ông Steven Reingold cũng tỏ ra thận trọng. Ông cho rằng nhiều cá nhân đứng tên nguyên đơn có thể thiếu standing vì họ chưa thực sự nộp hồ sơ EB-1 hoặc EB-2. Ngoài ra, AAUP có thể chưa chứng minh đủ cơ sở “associational standing” để đại diện cho quyền lợi của các hội viên.
Quan Điểm: Gold Card Có Thể Được Ban Hành Trái Luật
Luật sư Tammy Fox-Isicoff (Rifkin & Fox-Isicoff PA) nhận định:
Hầu hết mọi người đều cho rằng chương trình Gold Card được ban hành trái luật. Quốc hội làm luật, không phải Tổng thống.
Bà cho rằng chương trình này, bao gồm cả mẫu đơn và cơ chế thu phí, có thể không tuân thủ quy trình pháp lý bắt buộc. Tuy nhiên, vấn đề mấu chốt vẫn là nguyên đơn có đủ tư cách khởi kiện hay không. Bà cũng cho biết phần lớn luật sư khuyên thân chủ nên tránh tham gia chương trình này trong giai đoạn chưa rõ ràng về pháp lý.
Luật sư Ronald Klasko (Klasko Immigration Law Partners) cũng cảnh báo rủi ro thực tế cho khách hàng:
Tôi đã tư vấn rằng khả năng xảy ra kiện tụng là rất cao. Nếu tòa tuyên Gold Card vô hiệu, người tham gia có thể phải đòi lại 1 triệu USD từ chính phủ và đồng thời bỏ lỡ thời hạn grandfathering để nộp hồ sơ EB-5 diện Regional Center.
Diễn Biến Tố Tụng Dự Kiến
Đơn kiện yêu cầu tòa án:
- Tuyên bố chương trình Gold Card là trái luật
- Ngăn chặn việc triển khai
- Buộc chính phủ chi trả phí luật sư
Bộ An ninh Nội địa (DHS) và các cơ quan liên bang liên quan có 60 ngày để phản hồi sau khi được thông báo. Giới luật sư EB-5 dự đoán bị đơn sẽ do Bộ Tư pháp Hoa Kỳ (DOJ) đại diện và nhiều khả năng sẽ nộp đơn yêu cầu bác vụ kiện (Motion to Dismiss – MTD).
Tuy nhiên, ông Banias lưu ý rằng đội ngũ pháp lý của nguyên đơn có ít nhất ba cựu luật sư từng làm việc tại Văn phòng Tố tụng Di trú thuộc DOJ.
Nếu có ai có thể vượt qua một Motion to Dismiss của DOJ, thì chính là họ.
Nếu Tòa Chấp Nhận “Standing” Thì Sao?
Ông Klasko cho rằng nếu tòa án Đặc khu Columbia xác định nguyên đơn có đủ tư cách khởi kiện, khả năng cao chương trình Gold Card sẽ bị tuyên trái luật vì nhiều lý do:
- Không có sửa đổi luật được Quốc hội thông qua
- Không tuân thủ quy trình công bố – lấy ý kiến theo Đạo luật Thủ tục Hành chính (Administrative Procedure Act – APA)
- Thiết lập mức phí mà không tuân thủ yêu cầu pháp luật
Kết Luận
Vụ kiện nhằm vào chương trình Gold Card của Tổng thống Trump không chỉ là một tranh chấp kỹ thuật về thủ tục hành chính, mà còn đặt ra câu hỏi cốt lõi về thẩm quyền lập pháp trong lĩnh vực di trú Hoa Kỳ. Trọng tâm của tranh luận nằm ở việc liệu cơ quan hành pháp có thể thiết lập một cơ chế định cư mới dựa trên đóng góp tài chính mà không thông qua sửa đổi luật từ Quốc hội hay không.
Trong ngắn hạn, yếu tố quyết định sẽ là vấn đề legal standing, tức là tư cách khởi kiện của nguyên đơn. Nếu tòa án bác đơn vì thiếu standing, chương trình Gold Card có thể tiếp tục được triển khai, dù vẫn tiềm ẩn rủi ro pháp lý. Ngược lại, nếu tòa chấp nhận thụ lý nội dung vụ kiện, nhiều chuyên gia nhận định khả năng chương trình bị tuyên trái luật là đáng kể do thiếu cơ sở luật định và quy trình ban hành theo Đạo luật Thủ tục Hành chính.
Đối với nhà đầu tư và đương đơn diện EB-1, EB-2 hoặc EB-5, diễn biến này cho thấy một thực tế quan trọng: hệ thống di trú Hoa Kỳ chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của luật liên bang và cơ chế kiểm soát quyền lực giữa các nhánh chính phủ. Bất kỳ chương trình nào không được Quốc hội phê chuẩn rõ ràng đều có nguy cơ bị thách thức và đình chỉ.
Trong bối cảnh đó, chương trình định cư diện EB-5 vốn đã được luật hóa và cải cách thông qua Đạo luật Cải cách và Liêm chính năm 2022 hiện vẫn là cơ chế đầu tư định cư có nền tảng pháp lý rõ ràng hơn so với các mô hình chưa được luật hóa như Gold Card.
Diễn biến tiếp theo của vụ kiện tại Tòa án Đặc khu Columbia sẽ là yếu tố then chốt quyết định tương lai của chương trình Gold Card cũng như định hình lại tranh luận về mô hình định cư dựa trên đóng góp tài chính tại Hoa Kỳ trong thời gian tới.
